Regels & rechten

Ja. Twee regels gelden voor elke organisatie die AI gebruikt: het verbod op bepaalde AI-toepassingen en de plicht om te werken aan AI-geletterdheid. Gaat AI een rol spelen bij werving, selectie of beoordeling van personeel, dan is het een hoog-risicosysteem met extra verplichtingen. Die extra verplichtingen gelden vanaf 2 december 2027.

Ja. De AI Act maakt geen uitzondering voor kleine organisaties: de regels gelden voor iedereen die AI beroepsmatig aanbiedt of gebruikt, ook voor zzp'ers. Wat je precies moet doen, hangt af van het risico van de AI-toepassing, niet van de grootte van het bedrijf.

Ja. Volgens de AVG mag je bij een volledig automatisch besluit vragen om menselijke tussenkomst, je standpunt geven en het besluit aanvechten. Je hebt ook recht op zinvolle informatie over hoe het besluit tot stand kwam. De AI-verordening voegt daar een recht op uitleg aan toe bij besluiten waarbij hoog-risico-AI is gebruikt (art. 86), zodra de regels voor hoog-risico-AI gelden.

Het geldt breder. Artikel 4 verplicht organisaties die AI aanbieden of gebruiken om zich in te spannen voor voldoende AI-kennis bij iedereen die in het werk met AI-systemen omgaat, niet alleen bij IT. Ook organisaties die AI alleen gebruiken en niet zelf bouwen, vallen eronder. Sinds de wijziging van 27 juli 2026 is dit een inspanningsverplichting: organisaties moeten AI-geletterdheid ondersteunen, maar hoeven het resultaat niet te garanderen.

Dat hangt af van de rol van de cliënt. Is de cliënt geen medewerker, sollicitant of deelnemer aan een opleiding, dan valt het niet onder het verbod op emotieherkenning. Het systeem geldt dan wel als hoog-risico-AI, en de cliënt moet weten dat emoties worden herkend. In een sollicitatie of op de werkplek is het verboden.

Nee, niet als de tool emoties of bedoelingen afleidt uit biometrische gegevens, zoals gezicht of stem. Sollicitanten vallen onder het verbod op emotieherkenning op de werkplek, ook als de bedoeling goed is.

Nee. AI die emoties van medewerkers herkent op de werkplek is verboden, ook als het doel goed bedoeld is, zoals conflicten voorkomen. De richtsnoeren noemen als voorbeeld systemen die de emotionele toon in (hybride) vergaderingen volgen. Alleen gebruik om medische redenen of voor de veiligheid is uitgezonderd.

Nee. Een proefplaatsing is een werkplek, en de richtsnoeren noemen emotieherkenning tijdens de proeftijd uitdrukkelijk als verboden. Het maakt daarbij niet uit of iemand werknemer, stagiair of vrijwilliger is.

Ja, maar onder voorwaarden. AI voor werving en selectie, zoals cv's filteren of kandidaten beoordelen, is volgens de AI-verordening hoog-risico-AI. De extra eisen daarvoor gelden vanaf 2 december 2027. Nu al geldt: emotieherkenning bij sollicitanten is verboden, en een afwijzing mag volgens de AVG in principe niet volledig automatisch worden genomen, zonder menselijke tussenkomst.

Nee. De richtsnoeren noemen emotieherkenning tijdens de proeftijd uitdrukkelijk als verboden. Het verbod geldt tijdens de hele arbeidsrelatie, vanaf de sollicitatie.

Nee. Het verbod op emotieherkenning op de werkplek geldt ook voor sollicitanten tijdens werving en selectie. AI mag dus geen emoties aflezen tijdens sollicitatiegesprekken. Het gebruik zelf is al verboden, wat er ook met de uitkomst gebeurt.

In een opleiding is dat in principe verboden, ook als de resultaten niet worden gedeeld. Het verbod op emotieherkenning geldt ook voor onderwijs en beroepsopleidingen; het meten van de belangstelling of aandacht van deelnemers noemen de richtsnoeren als verboden voorbeeld. Alleen een rollenspel om te oefenen is toegestaan, als de resultaten geen invloed hebben op beoordeling of certificaat.

Ja, als het alleen om oefenen gaat. De richtsnoeren staan emotieherkenning toe in een rollenspel om te leren, zolang de resultaten geen invloed hebben op beoordeling, certificering of beslissingen over de deelnemer. Worden de resultaten gedeeld met een werkgever of opdrachtgever, of tellen ze mee in een oordeel, dan is het verboden.

Ja. Het verbod geldt voor emoties van medewerkers, niet van klanten. De richtsnoeren noemen als voorbeeld een callcenter dat de emoties van bellers herkent om medewerkers te helpen met boze klanten. Zo'n systeem geldt wel als hoog-risico-AI, met eigen verplichtingen.

Nee. Het verbod geldt voor het gebruik zelf, niet alleen voor beoordelingen. De richtsnoeren noemen als voorbeeld een supermarkt die met camera's de emoties van medewerkers volgt: dat is verboden. Alleen gebruik om medische redenen of voor de veiligheid is uitgezonderd.

Ja, dat valt niet onder het verbod op emotieherkenning, zolang er geen medewerkers worden gevolgd en er voldoende andere waarborgen zijn. De richtsnoeren noemen als voorbeeld een supermarkt of bank die zo verdachte klanten wil opsporen. Andere wetgeving, zoals de AVG, blijft wel gelden.

Een deel geldt al. Sinds 2 februari 2025 zijn verboden AI-toepassingen niet meer toegestaan en moeten organisaties werken aan AI-geletterdheid van hun mensen. Sinds 2 augustus 2025 kunnen er boetes worden opgelegd, bij de zwaarste overtredingen tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet. Sinds 2 augustus 2026 geldt ook de transparantieplicht, bijvoorbeeld voor chatbots. De regels voor hoog-risico-AI, zoals AI bij werving en selectie, gelden vanaf 2 december 2027; die datum is in juli 2026 uitgesteld.